Stem in Zicht

Inhoudsopgave

Hoe ziet de stem er uit? - Bouw (anatomie) en werking

Het strottenhoofdStem orgaan - het strottenhoofd

Ons stemgeluid wordt geproduceerd in het strottenhoofd; het  strottenhoofd of de larynx ligt bovenin de luchtpijp en bestaat uit kraakbeen, spierweefsel en bindweefsel.

De binnenkant van het strottenhoofd is bekleed met slijmvlies, net zoals de binnenkant van de wang. Er zijn zowel spieren binnenin het strottenhoofd als eromheen, allemaal met een specifieke functie bij slikken, hoesten en stemgeven. Deze spieren werken op een ingewikkelde manier met elkaar samen; deels automatisch en deels door bewuste aansturing.

Afb. Het strottenhoofd

Slikken - het strotteklepje

Bekijk je een dwarsdoorsnede van het strottenhoofd dan zie je, van boven naar beneden, allereerst het strotteklepje of de epiglottis. Als we slikken, beweegt het gehele strottenhoofd omhoog. Het strotteklepje kantelt tegelijkertijd omlaag, over de ingang van het strottenhoofd heen.


Afb. Doorsnede strottenhoofd                 Afb. Doorsnede hals en strottenhoofd

Tegenover het strotteklepje is de ingang van de slokdarm. Deze ingang is altijd gesloten, tenzij we een hap of slok doorslikken of bij boeren en braken. Tijdens slikken is het dus net andersom: de luchtweg wordt afgesloten en de slokdarmingang is geopend zodat het voedsel de slokdarm in gaat. Op deze manier wordt dus voorkomen dat eten of drinken de luchtpijp binnenkomt. 

Stem - de stemplooien

Verder omlaag naar beneden, het strottenhoofd in, zijn er twee plooien in de wand. Deze worden de valse stemplooien genoemd.


Afb. Plaats van strottenhoofd, strotteklepje, slokdarm en luchtpijp

Daaronder zijn weer twee plooien; de ware stemplooien (ofwel ‘stembanden’ genoemd in het dagelijks spraakgebruik). De ware stemplooien komen aan de voorkant van het strottenhoofd nagenoeg tegen elkaar aan. Aan de achterkant van het strottenhoofd staan de stemplooien ver uit elkaar als we ademen zonder te spreken. 

Kijk je van bovenaf het strottenhoofd in, dan zie je de stemplooien in een soort V-vorm liggen. De opening die te zien is, heet de glottis of stemspleet.


Afb. Bovenaanzicht stemplooien - de stemspleet of glottis

De stemplooien zijn aan de achterkant verbonden met kraakbeentjes die ook wel arytenoïden genoemd worden. De arythenoïden  hebben een belangrijke functie. Ze zorgen voor zowel het sluiten van de stemplooien als voor het verlengen of verkorten van stemplooien.

De luchtwegen

Kijk je naar beneden onder de stemplooien, dan zie je de luchtpijp; een buis met ringen van kraakbeen.

Luchtwegen
Afb. Luchtwegen

De binnenkant van de luchtpijp lijkt een beetje op de binnenkant van een stofzuigerslang.
Onderaan vertakt de luchtpijp zich in tweeën; deze twee takken worden de bronchiën genoemd en zijn verbonden met beide longen.

^ Terug naar boven

Hoe werkt de stem? - Mechaniek

Stemplooien

De officiële benaming van de  stembanden of stemplooien is “ware stemplooien”.
Stemplooien hebben een aantal functies. 

Slikken

Een eerst functie is het afsluiten van de luchtweg tegen inademen van eten en drinken of vreemde voorwerpen. Dat gebeurt bij hoesten en ook bij slikken. Tijdens slikken sluiten de stemplooien zich automatisch. Dat kun je ook voelen; wanneer je slikt kan je even niet ademen of je stem gebruiken. 

Persen

Een tweede functie is afsluiten van de luchtweg zoals nodig is bij persen. Het sluiten van de ware stemplooien om de luchtweg te beschermen of bij persen gebeurt gelijktijdig met het sluiten van de valse stemplooien.
De valse stemplooien kunnen naar elkaar toe bewegen om het strottenhoofd af te sluiten. Dit gebeurt automatisch bij slikken, hoesten en persen. De functie van de valse stemplooien is dan ook in de eerste plaats het beschermen van de longen en luchtwegen tegen inademen van eten, drinken of vreemde voorwerpen. Maar het is ook mogelijk om geluid te maken met de valse stemplooien en zelfs om ermee te zingen. Een bekend voorbeeld van zingen met valse stemplooien is het zogenaamde ‘grunten’ door zangers van heavy metal muziek. Een beroemde zanger die zijn met zijn valse stemplooien zong in een ander genre is Louis Armstrong. Het geluid van een valse stemplooistem klinkt meestal rauw, laag en schor.

Stemgeven

De derde functie is natuurlijk het stemgeven.
De ware stemplooien bestaan uit diverse weefsellagen; de buitenste laag bestaat uit slijmvlies. In de laag onder het slijmvlies zitten o.a. een soort gelatinelaagje, minuscule slijmkliertjes, een verfijnd netwerk van kleine bloedvaatjes en zenuwweefsel. De buitenste slijmvlieslaag heeft een bijzondere functie tijdens stemgeven; deze maakt een eigen golfbeweging. Die golfbeweging ontstaat door de snelle trilling van de stemplooien tegen elkaar aan. De slijmvlieslaag golft als het ware over de onderlaag heen; het gelatinelaagje zorgt dat dit soepel kan gebeuren. 

Beelden

De stemplooitrillingen en de slijmvliesgolf zijn zo snel dat dit niet met het blote oog waar te nemen is. Maar dit is wel mooi te zien wanneer de stemplooien beschenen worden met stroboscopisch licht. Wanneer dit op de stemplooien schijnt zie je met een camera een vertraagde beweging van de stemplooitrillingen. Je kunt daardoor zowel het openen als sluiten van de stemplooien bekijken als de slijmvliesgolf. In dit filmpje is de sterk vertraagde beweging te bekijken:

De slijmvliesgolf beweegt in twee richtingen; zowel van voor naar achteren als van beneden naar boven. Dit is goed te zien wanneer je de stemplooien in dwarsdoorsnede bekijkt.

Sterk vertraagde animatie van de 2e stemplooibeweging - van beneden naar boven
Afb. Sterk vertraagde animatie van de 2e stemplooibeweging - van beneden naar boven

^ Terug naar boven

Wat voor informatie geven beelden van de stem?

Beweging

Als stemplooien over de gehele lengte sluiten en de slijmvliesgolf soepel is klinkt de stem helder.
Wanneer stemplooien niet over de gehele lengte sluiten heeft de stem een minder heldere kwaliteit. Een foniater/KNO-arts bekijkt daarom altijd zowel het stembandbeeld als de sluiting en de slijmvliesgolf.

Helemaal binnenin de stemplooi bevindt zich de stemplooispier. Bij aanspannen verdikt de stemplooispier; bij stemgeven met een dikke stemplooispier ontstaat een lage toon. Wanneer de stemplooispier ontspant en verdunt, ontstaat een hogere toon. Aanspannen en ontspannen van de interne stemplooispier gebeurt in samenwerking met de spieren rondom de stemplooien. 

Vorm

Bij langere of kortere stemplooien, hoor je ook terug bij strijkinstrumenten; de dikke, lange snaren van een bas produceren een lage toon, de dunne, korte snaren van een viool produceren een hoge toon. De ware stemplooien van kinderen en volwassenen verschillen vooral in lengte. Pasgeboren kinderen hebben een strottenhoofd van slechts 12 mm doorsnee; bij volwassen vrouwen is de lengte gemiddeld 29 mm en bij mannen gemiddeld 37 mm. De lengte van de stemplooien zelf is voor vrouwen tussen 11 en 15 mm. Voor mannen tussen 17 en 21 mm. Het verschil in lengte komt overeen met de toonhoogte; hoe langer de stemplooien, hoe lager het geluid. 

Bij ouder worden vermindert de soepelheid van de stemplooi enigszins. Daarnaast wordt de stemplooispier wat dunner, net zoals de spieren in de rest van het lichaam. Daardoor klinkt de stem van hele oude mensen vaak anders; wat krakerig, minder krachtig en soms is de toonhoogte wat instabiel.

^ Terug naar boven

Wat hebben stemgeluid, ademhaling en lichaamshouding met elkaar te maken?

Een ontspannen, heldere, draagkrachtige stem hangt o.a. samen met een ontspannen ademhaling en lichaamshouding. Logopedisten en zangpedagogen observeren lichaamshouding en ademhaling om na te gaan of de voorwaarden goed zijn voor stemgeven en zingen zonder klachten.

Borstkas in rust, bij inademen en bij uitademen
Afb. Borstkas in rust, bij inademen en bij uitademen

Ademen

Ademhaling; In rust ademen we meestal met onze buik. Bij inademing vullen de longen zich met lucht en daalt het middenrif omlaag. Het middenrif bestaat uit een spierplaat onder de longen en is verbonden met de ribben. Door dalen en afplatten van het middenrif beweegt de onderbuik vanzelf naar voren. Inademen is een activiteit; er is spierbeweging voor nodig. Maar dat wil niet zeggen dat het nodig is om bewust adem te ‘halen’. Een ontspannen inademing gebeurt moeiteloos en gaat vanzelf. Het uitademen is een logisch gevolg van ontspannen van inademingspieren. De onderbuik beweegt dan weer terug naar achteren en plat af. In rust beweegt de adem meestal alleen in de buik; dit is goed te zien bij jonge kinderen en bij dieren.
Onze ademhaling verschilt bij grote lichamelijke inspanning, bij spreken en bij de snelle inademing tussen twee zinnen door, worden buik- en flankspieren ontspannen waardoor de inademing vanzelf de longen instroomt. 

Lichaamshouding 

Goede lichaamshouding

Ademhaling wordt beïnvloed door lichamelijke inspanning maar ook door emoties en psychische spanning. Dit heeft directe gevolgen voor de spierspanning van het strottenhoofd. Het is dus niet vreemd dat boosheid, blijdschap, verdriet en stress aan de stem te horen zijn.
Je lichaamshouding bepaalt voor een deel hoe gemakkelijk de adem de longen kan in- en uitstromen. Er is dan ook een relatie tussen je lichaamshouding en stemgeving.

Een gunstige houding is dus van belang.

Toch is het mogelijk om in een vreemde, gebogen houding je stem goed te gebruiken. Denk maar aan de lichaamshouding die musicalspelers soms moeten aannemen.

Hiervoor is een door veel training goede stemtechniek en een goede algehele conditie onontbeerlijk.

Afb. Een gunstige lichaamshouding

^ Terug naar boven

Wat is de relatie tussen ademhaling, lichaamshouding en stem?

Ademsteun

Slechte lichaamshoudingDe mate waarin iemand in staat is de uitademing te doseren wordt ademsteun genoemd. Een spreker die voldoende ademsteun gebruikt spreekt met een heldere, ontspannen en draagkrachtige stem van begin tot einde van een zin. Bij onvoldoende ademsteun klinkt een stem in de loop van een zin meestal steeds zachter en minder draagkrachtig.

Afb. Ongunstige lichaamshouding

Wanneer de stemtechniek niet goed is, kunnen stemklachten ontstaan. Een logopedist of zangpedagoog zal dan nagaan of de lichaamshouding chronisch ongunstig is voor een ontspannen ademhaling en stemgeving.

Oefening

In het algemeen kun je stellen dat wanneer de lichaamshouding zodanig is dat ontspannen ademen en stemgeven belemmerd wordt, hiervoor therapie nodig is. Deze houding is op enig moment een gewoonte geworden en betekent een disbalans in het gebruik van alle spieren die bij stemgeven betrokken zijn. Een ervaren en gespecialiseerde logopedist kan op basis van observatie van de lichaamshouding in verschillende (spreek)situaties nagaan of er zo’n disbalans is en op welke manier dit te verbeteren is. Verbetering van lichaamshouding en adembeweging in de logopedische stemtherapie werpt in de praktijk echter duidelijk vruchten af; stemklachten nemen af of verdwijnen helemaal.

^ Terug naar boven

Van stemgeluid naar spreekgeluid

Spraakkanaal of aanzetstuk

Spraakklanken

Trillende stemplooien zorgen voor het basisgeluid, het brongeluid of de stembron.
Dit basisgeluid bevat al veel eigenschappen, zoals de toonhoogte (het aantal stemplooitrillingen per seconde, meestal aangegeven in Herz of Hz.), de geluidssterkte (meestal weergegeven in Decibels of Db.).

Het basisgeluid bevat ook eigenschappen die de kwaliteit van de stem bepalen.
Het stemgeluid wordt ook gevormd door de resonantie-eigenschappen van het spraakkanaal.

Afb. Spraakkanaal of aanzetstuk

Dit is de mond- en neusholte vanaf de stemplooien. Deze ruimte is per persoon verschillend. We kunnen ons spraakkanaal in veel verschillende vormen veranderen. Dat doen we door de stand van onze tong, kaak en lippen te wijzigen. We doen dat bijvoorbeeld als we verschillende klinkers zeggen. Bij de klinker [a] is de tong laag en voorin de mond. Het spraakkanaal heeft dan een heel andere vorm dan bij de klinker [i]. Probeer maar eens hardop uit.
Op deze manier zetten we dus ons basis-stemgeluid om in spraakklanken: klinkers.

^ Terug naar boven

Hoe breng je stemgeluid in beeld?

Spectrogram

Kijk eens naar het onderstaande plaatje. Dit is een golfvorm van het spraaksignaal, opgenomen met de microfoon. Er wordt op één toon “mammemmimmommummmmmmmmmm” gezegd/gezongen.

mmAAmmEEEEmmIIIIIIImmmOOOmmmUUUUUUUUUmmmmm
Afb. mmAAmmEEEEmmIIIIIIImmmOOOmmmUUUUUUUUUmmmmm

Een golfvorm laat de luchtdrukvariaties zien. Hoe hoger de druk, hoe groter de uitslag, de slingering, en hoe luider de toon.  In deze golfvorm zie je dat de klinkers luider zijn dan de 'm'.  Dat is ook wel logisch want met de mond open heb je al snel een luider geluid dan met de mond dicht. Wat ook opvalt is dat de O (van “mom”) het luidst werd gezongen (4e klinker) en de U van “mum” het langst werd gezongen.

Deze manier van geluid maken kan worden gebruikt als goede 'inzinger' voor koorzangers of als logopedie-oefening voor stempatiënten.

^ Terug naar boven

Kun je zien wat de omvang van een stem is?

Fonetografie

De stemomvang verschilt van persoon tot persoon. Niet iedereen kan even laag of hoog spreken. Evenmin is niet iedereen in staat om hetzelfde volume te produceren. Dat is de reden dat logopedisten de omvang van de stem oftewel het stembereik willen meten. Bij een afwijkend gemiddeld  stembereik kan de logopedist een betere inschatting maken over de aanwezigheid van afwijkingen aan de stemplooien of verkeerde stemgewoontes.

Het gebied tussen de hoogste en de laagste toon die iemand kan produceren, op de luidste en zachtste manier wordt in kaart gebracht. Om dit te kunnen meten wordt een opname van de stem gemaakt waarbij van de spreker verwacht wordt op een aangegeven toonhoogte zo zacht en zo luid mogelijk stem te geven. Dit wordt voor een aantal tonen van verschillende hoogte herhaald. De geluiden worden via de microfoon opgenomen en gemeten. De resultaten komen in een grafiekje te staan, zo wordt het totale stembereik zichtbaar. 

Hieronder staat een voorbeeld van een dergelijk in kaart gebrachte stem - een fonetogram:

Fonetogram
Afb. Fonetogram

^ Terug naar boven

Kun je zien hoe een stem klinkt?

Timbre, stemkleur

Een andere manier om spraakgeluid weer te geven is het spectrogram. Het woord spectrum betekent zoveel als: “scala aan kleuren”. Een spectrogram geeft dus als het ware de ‘stemkleur’ weer. Denk bijvoorbeeld aan licht of donker gekleurde stemmen. Bij de stem spreken we dan meestal over het “timbre” van een stem
Een spectrogram is  een weergave in de tijd, (de horizontale as geeft de tijd) en op de verticale as kan je aflezen hoe sterk elke frequentie (tussen 0 en 5 kiloHz of 5000Hz) aanwezig is in het geluidssignaal.
De sterkte wordt zichtbaar gemaakt met grijsgradaties en is relatief (er staat niet bij hoe sterk donkergrijs is). Hoe donkerder, hoe sterker die frequentie op dat moment aanwezig is.

mmAAAmmEEEmmIIIIIIImmmOOOmmmUUUUUUUUUmmmmm
Afb. Spectogram

Het is leuk om te zien hoe de samenstelling van frequenties verandert bij de verschillende klinkers die gezongen zijn, onderbroken door de 'mmm'.  Wat ons gehoor heel goed kan, het herkennen. 

Je kunt ook per klinker kijken naar het spectrum (kleurenpalet) dat in beeld wordt gebracht:
de kleur (of ‘het timbre’) van het klinkergeluid is af te lezen uit een combinatie van de geluidsdruk (Db - verticale as) en frequentie (Hz - horizontale as)


Afb. Spectrum van de klinker [A] in “mamemimomum”


Afb. Spectrum van de klinker [E] in “mamemimomum”


Afb. Spectrum van de klinker [O] in “mamemimomum”

Stemkwaliteit

Met kwaliteit hebben we het bij stem (meestal, vooral in de medische wereld) over de helderheid. Klinkt ie zuiver, helder, mooi, duidelijk? Dat zijn allemaal beschrijvingen van een goede stem, waarbij de stembanden op een bepaalde manier trillen.
Als een stem helder is kan je goed horen wie de persoon was die de stem liet klinken. Je kan 'm goed herkennen.
Bij een heldere stem opent de stemspleet tussen de stemplooien op zo'n manier dat vooral de sluiting heel plotseling (abrupt) gebeurt. Per stemplooibeweging wordt daardoor de luchtstroom heel abrupt onderbroken. Alleen bij zo'n abrupte onderbreking wordt niet alleen de lucht in trilling gebracht met de frequentie van de trillende stemplooien, maar ook met hogere frequenties. De luchtkolom boven de stemplooien wordt dan duidelijk 'aangeslagen'. In het spectrum van een helder stemgeluid zijn met name de hogere frequenties, de boventonen sterk (met hoge geluidsdruk). Er zijn dan duidelijke pieken (“de formanten”) in het midden en rechter gedeelte van het spectrum, daardoor is een heldere stem ook duidelijk (je hoort de klinker goed).
Een stem kan ook scherp, geknepen en schel klinken. Soms is dat handig, maar het wordt meestal niet speciaal als mooi ervaren.

Als wij een omfloerste, zachte stem opzetten, dan trillen de stemplooien op een geheel andere manier. De sluiting van de stemspleet gaat per stemplooiklapje veel geleidelijker. De luchtstroom wordt geleidelijk onderbroken en slaat de luchtkolom in het spraakkanaal veel minder duidelijk aan. Er zullen dan alleen de grondtoon en verder misschien - veel zwakker - nog een paar boventonen in het stemgeluid zitten. De ruisklanken die altijd wel in ieder stemgeluid zitten worden dan niet meer overstemd door de boventonen. Wij horen dan ruis of lucht in de stem en noemen de stem niet helder.

4 stemmen vergeleken

Bekijk nu eens een aantal beelden van vier verschillende sprekers.

Stem 1Stem 1
De stem van geliefden, vleien

Je kunt je voorstellen hoe "ik hou van je" klinkt.  Dit wordt vast niet gezegd met een heldere, welluidende stem, maar juist met een zachte, omfloerste stem: een stem waarin je ook de ruis van de luchtstroom hoort.

30 ms (0,03 seconde) uit de klinker uit het woordje 'hou'
Afb. 30 ms (0,03 seconde) uit de klinker uit het woordje 'hou'

Door het aantal trillingsbewegingen (periodieken) te tellen in dit stukje van 0,03 seconde (dat zijn er ongeveer 5,5) kan je uitrekenen dat de toonhoogte van deze stem 183 Hz moet zijn: de stemplooien trillen met een snelheid van 183 keer per seconde. Er zit veel ruis in het signaal, te zien aan de snelle zigzag-beweging in de periodieke trillingen: een fluisterende stem, en geen volle, heldere klank.

Behalve de hele golfvorm of het hele spectrogram van een woord of klinker, kunnen we ook inzoomen op een heel kort stukje klinker. Bijvoorbeeld uit 'hou', wat een soort 'Ah-klank' is. Dat ziet er als volgt uit:  de kleur van het stemgeluid kan ook verder geanalyseerd worden door middel van een spectrum:

Een zachte en omfloerste stem zoals die van beide geliefden heeft boventonen die snel zwakker worden en boven de 1500 Hz (op ongeveer eenderde van de x-as) eigenlijk niet meer aanwezig zijn. De boventonen in dit stemgeluid zijn veel minder sterk dan de grondtoon.  Er is wel ruis te horen (omfloerst, lucht) omdat de boventonen de hoorbare luchtstroom niet overstemmen.

Als we tegelijkertijd naar de trillende stemplooien zouden kunnen kijken, dan zouden we een heel geleidelijke trillingsbeweging zien. Het openen en sluiten gaan geleidelijk. De stembanden gaan niet helemaal dicht.  De luchtstroom wordt per stemplooiklapje maar gedeeltelijk onderbroken waardoor de stem zacht is zonder heldere of scherpe klank en ruis hoorbaar is.

Stem 2Stem 2
De stem van de militair die "Geef Acht!" schreeuwt. Commanderen

Stel je voor hoe dit stemgeluid klinkt bij  'acht!', of in ieder geval van de kreet die dit woord moet voorstellen: de stem is zeer luid, scherp, snijdend, 'afgemeten', fel.
Het woord 'Acht' is niet echt te verstaan, het is een kreet die op 'E!' lijkt.
Inzoomen in het geluidssignaal laat iets heel anders zien dan bij het eerste voorbeeld:

Stem 2

Hier geeft 30 ms (0,03 s) ongeveer 9 periodieke trillingen, dus de man heeft met 300 stemplooitrillingen per seconde de klinker A uit Acht geroepen. In dit signaal zijn vele slingeringen te zien binnen één periode (tussen de hoge pieken). Er zijn behalve de grondtoon nog meer sterke harmonischen in het geluid aanwezig. De kleur van deze luide stem is scherp en geknepen.
Het spectrum laat sterke boventonen zien (plaatje spectrum). De harmonischen (pieken) zijn in het linker deel van het plaatje ongeveer even sterk, zelfs sterker dan de grondtoon (de eerste piek)!

Stem 2

Als we de stemplooien hadden kunnen filmen, dan zouden ze tegen elkaar hebben getrild met een zeer abrupte sluiting waarna de stembanden helemaal werden gesloten, lange (relatief) tijd dicht bleven, snel weer open te gaan en vervolgens weer zeer abrupt te sluiten. En dit dus 300 keer per seconde! De luchtstroom wordt zeer abrupt onderbroken, dat een krachtig geluid oplevert met veel scherpte, dus veel sterke boventonen in het signaal.

Stem 3Stem 3
De stem van Obama die een toespraak houdt. Speechen

Hoe zou je de stem van Obama kunnen omschrijven? Een diepe klank, maar niet heel laag. Een donkere kleur, maar ook duidelijk. Zijn stem is helder, maar heeft soms ook iets schorrigs, iets rauws. Krachtig maar niet veel te luid. Is dat karakteristieke geluid uit het spectrum te halen? Nee, dat zeker niet alleen. De stem van Obama wordt ook gekenschetst door hoe hij spreekt, door zijn intonatie en timing, door hoe hij accenten legt en lettergrepen verlengt, bijvoorbeeld een langgerekte E in: 'They saiaiaiaiaiaiaid..'.
Het onderstaande fragment komt uit een speech waarin de woorden 'make sure' worden uitgesproken. We zoomen weer in op de golfvorm:

Stem 3

Stem 3

Stem 4Stem 4
De stem van een boos kind: gillen

Het specifieke geluid dat een hard gillen kind maakt, verschilt in hoge mate van de andere drie stemmen. Het is zo hoog en luid, dat het geluid nog het meest op een hard aangeblazen signaalfluitje lijkt. Bekijk de plaatjes van de golfvorm en het spectrogram hieronder en vergelijk ze met de andere stemmen.

Stem 4
Afb. 30 ms gil van een kind in het fluitregister

De beweging van de stemplooien is supersnel en uiterst subtiel tegelijk. De minimale beweging die wordt gemaakt in combinatie met de hoge schelle toon, leidde tot de indeling van dit geluid in het zogenoemde fluitregister.

Stem 4

^ Terug naar boven

Welke afstand legt een stem per dag af?

Stembelasting

Veel mensen gebruiken hun stem intensief zoals bijvoorbeeld leraren, verkopers, medewerkers van call centra of zangers. Zij gebruiken hun stem lange perioden achtereen en soms met groot volume of met stemverheffing.
Het weefsel van de stemplooien is helemaal aangepast aan het opvangen van de botsingskrachten van de tegen elkaar trillende plooien. Maar het weefsel kan niet onbeperkt aan trillingen en botsingskrachten worden blootgesteld. Bij overmatige belasting ontstaat de kans op schade aan het stemplooiweefsel.
Zoals voor fabrieksarbeiders richtlijnen bestaan voor bijvoorbeeld het aantal herhaalde handbewegingen die niet mogen worden overschreden, zo kan voor de stem wordt tegenwoordig ook de maximale hoeveelheid stemplooitrillingen per dag bepaald worden. 

Dosimetrie

Dosimetrie is het meten van de belasting van de stem voortkomend uit het aantal geproduceerde trillingen en de hoeveelheid tijd die met deze ‘stemarbeid’ wordt doorgebracht. Eigenlijk betekent dosimetrie: de kunst van het doseren.

Aantal trillingen in meters

Er is berekend dat een vrouwelijke docent wel 2 miljoen (2.000.000) stemplooitrillingen in een werkdag maakt. Een mannelijke leerkracht maakt er bij dezelfde hoeveelheid spreektijd maar 1 miljoen (1.000.000). Dat komt omdat een man (gemiddeld) een octaaf lager spreekt dan een vrouw, dus de helft minder trillingen per seconde.

Een man met een administratieve baan die in zijn vrije tijd amateurzanger is en op die dag wat korte stemoefeningen heeft gedaan, veel achter de computer heeft gezeten, en in de pauze een uur lang met een bekende heeft gesproken, heeft aan het eind van de dag 700.000 stemplooitrillingen gemaakt. Aanzienlijk minder dus dan de vrouwelijke leerkracht ! De stemplooien van de man met de administratieve baan hebben opgeteld - in hun trillingsbeweging - een afstand afgelegd van 2800 meter.

Een uur kletsen in de kroeg zal voor een vrouw al gauw neerkomen op 400.000 stemplooitrillingen. Vanwege de grote hoeveelheid omgevingslawaai, waardoor er luid gepraat moet worden en met stemverheffing, zullen de stemplooien een relatief grotere afstand  afleggen dan een man (ca 200.000 stemplooitrillingen).

^ Terug naar boven